از ماجرای پیجرها تا هوش مصنوعی؛ کوچ «جوانمردی» از جنگ

 در مجمع عمومی سازمان ملل، بنیامین نتانیاهو پیجری را در دست گرفت.

به‌گزارش آژانس خبری مظفریه، در مجمع عمومی سازمان ملل، بنیامین نتانیاهو پیجری را در دست گرفت و با افتخار پرسید: «پیجرها را یادتان هست؟» این پیجر نماد عملیاتی بود که در سپتامبر ۲۰۲۴ هزاران دستگاه ارتباطی را در لبنان و بخش‌هایی از سوریه منفجر کرد و به کشته و زخمی شدن شماری از مردم از جمله غیرنظامیان انجامید. اما مسئله فقط نمایش یک شیء نبود؛ افتخار به روشی از جنگیدن بود که در آن، هدف نه در میدان نبرد، بلکه در خانه و خیابان غافلگیر می‌شود.

پرسش اخلاقی اینجاست: آیا این «افتخار» است؟ جنگ‌های قدیم با همه خشونتشان، قاعده‌ای داشتند. در سنت ایرانی، به‌ویژه آن‌ گونه که فردوسی در شاهنامه تصویر می‌کند، نبرد تن‌به‌تن بخشی از «منش پهلوانی» بود. پهلوان پیش از نبرد، نام و نسب خود را می‌گفت، حریف را به مبارزه می‌طلبید و در برابر او می‌ایستاد. این آیین، هرچند خونین، دست‌کم این حقیقت را می‌پذیرفت که دشمن نیز انسان است؛ انسانی که شمشیر در دست دارد و می‌تواند از خود دفاع کند. جوانمردی در این سنت، نه ضعف، بلکه مرزی بود که انسانیت را از توحش جدا می‌کرد.امروز اما آن مرز فروریخته است. جنگنده‌ای که در اتاقی بسته در تل‌آویو می‌نشیند و با فشار یک دکمه، پیجری را در بازار بیروت منفجر می‌کند، با کسی روبه‌رو نیست که بتواند از خود دفاع کند. او با غافلگیری مطلق می‌جنگد و غافلگیری، وقتی هدف در میان زنان و کودکان و رهگذران باشد، دیگر «شجاعت» نیست؛ انتقام از بی‌دفاع‌ترین‌هاست. اینجاست که شاهد کوچ اندک کورسوی فتوت و «جوانمردی» از میدان نبرد هستیم. و این در حالی است که فناوری و بهره‌مندی از فناوری‌های نوین قرار بود زیست انسان را راحت‌تر و آسان‌تر کند، اما امروز قربانی می‌گیرد.

این فاصله، فقط فیزیکی نیست؛ فاصله اخلاقی است. سربازی که روی پیجر خم می‌شود تا پیامی کوتاه از جنس کلمه‌ها را ببیند، در همان لحظه هدف قرار می‌گیرد؛ در حالی که نه سلاحی دارد، نه فرصتی برای واکنش و نه حتی می‌داند که در یک «میدان جنگ» ایستاده است.

و مسئله فقط پیجر نیست. گزارش‌ها و اسناد متعدد نشان می‌دهند ارتش اسرائیل در جنگ غزه از سامانه‌های هوش مصنوعی مانند «لاوندر» برای تولید فهرست‌های گسترده اهداف استفاده کرده است. هوش مصنوعی، فاصله را بیش از پیش افزایش می‌دهد: دیگر حتی یک سرباز پشت دستگاه نیست که تصمیم بگیرد؛ الگوریتم تصمیم می‌گیرد و انسان فقط تأیید می‌کند. در این ساختار، «افتخار» به چه معناست؟ افتخار به اینکه ماشین چند هزار هدف تولید کرده است؟

نمایش پیجر در سازمان ملل، نه نشانه قدرت، بلکه نشانه انحطاط اخلاقی است. بسیاری از هیئت‌ها — و به روایتی ۷۷ کشور — سالن را ترک کردند؛ نه فقط از سر سیاست، بلکه از سر شرم از اینکه کسی در تریبونی بایستد که برای «صلح» ساخته شده بود، اما امروز به کشتار بی‌دفاعان افتخار می‌کند.

جوانمردی در جنگ‌های قدیم، حتی وقتی افسانه‌ای بود، دست‌کم آرمانی داشت: جنگیدن با کسی که می‌تواند بجنگد. امروز، آن آرمان جای خود را به فناوری‌ای داده که دشمن را پیش از آنکه بداند دشمن است، نابود می‌کند و کسی که به این نابودی می‌بالد، نه پهلوان است، نه قهرمان؛ او فقط از بی‌دفاعیِ دیگری، ثروت و قدرت ساخته است.

و اما ماشین توسعه جهانی دیگر از پیچ پیجرها هم گذشته و امروز، در آستانه ذبح اخلاق و انسانیت ایستاده‌ایم. هوش مصنوعی هر روز خطرناک‌تر می‌شود و از ابزاری برای ارتباط، تحلیل و خدمت به سلاحی برای تصمیم‌گیری و کشتار تبدیل شده است. فناوری‌ای که می‌تواند زندگی را نجات دهد، در دستان قدرت‌های بی‌اخلاق به چاقویی برنده علیه بشریت بدل شده تا «تکنوپولی» – تسلط تکنولوژی بر فرهنگ- تحققی عینی و تام و تمام بیابد.

بدتر آنکه کسی چون ترامپ، که در تریبون سازمان ملل با وقاحت تمام از نابودی ایران سخن می‌گوید، خود را مدافع «هوش برتر» می‌خواند و متأسفانه در رأس ساختاری قرار دارد که پیشرفته‌ترین انواع همین فناوری‌های نوین را در اختیار دارد. ترکیب این دو — فناوری بی‌رقیب و اخلاق فروپاشیده — نه آینده‌ای روشن، بلکه جهنمی الگوریتمی رقم می‌زند که در آن انسان، پیش و بیش از آنکه بفهمد چرا و چگونه، از صفحه هستی حذف می‌شود.