تجمعات را چگونه روایت کنیم؟
خاطرات و روایتهای مردمی، ازجمله مهمترین منابع شناخت تاریخ اجتماعی ماست؛ روایتهایی که بهطور معمول در اسناد رسمی، گزارشهای اداری و اخبار روزانه ثبت نمیشوند و با گذشت زمان، بخش قابل توجهی از جزئیات خود را از دست میدهند.
بهگزارش آژانس خبری مظفریه، خاطرات و روایتهای مردمی، ازجمله مهمترین منابع شناخت تاریخ اجتماعی ماست؛ روایتهایی که بهطور معمول در اسناد رسمی، گزارشهای اداری و اخبار روزانه ثبت نمیشوند و با گذشت زمان، بخش قابل توجهی از جزئیات خود را از دست میدهند. چون مردم، مهمترین راویان تاریخ هستند و بسیاری از رخدادهای اجتماعی را نمیتوان صرفاً از طریق مراجع رسمی بازسازی کرد.
تجمعات شبانهای که از دهم اسفند سال گذشته در نقاط مختلف کشور شکل گرفته و استمرار یافتهاند، علاوه بر ابعاد اجتماعی و سیاسی، بخشی از تجربه زیسته شهروندان در یک مقطع تاریخی خاص محسوب میشوند. این نقاط، ظرفیت آن را دارد که بهعنوان یک مکانخاطره مورد مطالعه و مستندسازی قرار گیرد.
البته اهمیت آنها صرفاً در مکان و رویداد تجمع نیست؛ بلکه انسانها، خاطرات، انگیزهها، مناسبات اجتماعی، تغییرات محیطی، تجربههای شخصی و روایتهای متفاوت شهروندانی که در این تجربه جمعی حضور داشتهاند آن را ارزشمند کردهاند.
بخش قابل توجهی از این اطلاعات، در صورت ثبت نشدن، با گذشت زمان از بین خواهد رفت؛ زیرا حافظه افراد، تصاویر تلفن همراه، پلاکاردها، پیامها، خاطرات شفاهی و جزئیات اتفاقات روزانه، منابعی در معرض زوال هستند. ثبت این روایتها در زمان وقوع، این امکان را فراهم میکند که در آینده هم بتوان به روایتهای دست اول از یک مقطع تاریخی دسترسی داشت.
محققان اجتماعی باید از این گنجینه ارزشمند استفاده کنند که البته با توجه به گستردگی و پراکنش تجمعات، این کار میتواند بخشی از کنش فعالان اجتماعی حاضر در هر تجمع باشد. دغدغهمندان خود میتوانند با استفاده از روش تاریخ شفاهی به مستندسازی شهری بپردازند تا این بخش از تاریخ اجتماعی معاصر ما اسیر روایتهای سطحی نشود.
برای این کار هم باید مکان را روایت کرد و هم انسانها را که با توجه به اقتضائات جغرافیایی و انسانی هر منطقه ممکن است روایت منحصربهفردی را بهدست دهد. در روایت مکان، تاریخچه، روند شکلگیری و تحولات آن در کنار مناسبات اجتماعی و فضای حاکم بر تجمع در دورههای مختلف مدنظر است و در روایت انسانها، ثبت خاطرات و تجربههای شخصی افرادی که بهصورت مستمر یا مقطعی در این تجمع حضور داشتهاند.
درواقع برای روایت این رخداد اجتماعی باید این سؤالات دنبال شود که در تجمعات شبانه چه گذشت و چه کسانی در این رویداد حضور داشتند و این تجربه را چگونه زیستند و بدیهی است که هرقدر راویان بیشتری درگیر این موضوع باشند، به روایت جامعتری خواهیم رسید.
باید توجه داشت که برای شناخت یک پدیده مردمی نباید در دام شهرت افتاد. یک روایت جامع صرفاً به افراد شناختهشده یا فعال در برگزاری تجمع و خاطرات و تجربههای خاص بسنده نمیکند و روایت طیف وسیعی از افراد حاضر در تجمع و تنوعی از اقشار مختلف جوان، سالمند، بانوان، خانوادهها و… را دربرمیگیرد؛ چه حاضران مستمر و چه شرکتکنندگان مقطعی یا حتی کسبه و ساکنان محدوده که تجربهای از این رویداد دارند.
روایت «مکان» شامل یک خط زمانی از رویداد و فراز و فرودهای آن است و از آغاز تجمع تا نقاط عطف و اتفاقات مهم، مناسبتهای ویژه، تغییرات فضای تجمع، تغییرات جمعیتی، ریزشها و رویشها، تغییرات برنامهها، مشارکتها و ابتکارات مردمی، روند ساختاریافتگی و… را دربرمیگیرد.اما روایت افراد میتواند در سه سطح انجام شود. روایت شخصی؛ شامل معرفی افراد، شغل، پیشینه اجتماعی، انگیزه و دفعات حضور. تجربه تجمع؛ شامل خاطرات و مهمترین اتفاقات و تجربیات حضور و ادراکی که از تغییرات داشتهاند. تحلیل و برداشت شخصی؛ شامل معنای تجمع و مردم حاضر برای افراد و تأثیرش بر زندگی شخصی و اجتماعی یا حتی تأثیری که بر محله، شهر و آینده دارد. این اقدام علاوه بر ثبت و بایگانی بخشی از تاریخ اجتماعی از طریق روایتهای مستقیم شهروندان از یک رخداد اجتماعی، امکان تولید محتوای فرهنگی و رسانهای را نیز فراهم میکند و به درک تغییرات و روندهای یک امر اجتماعی و آینده رویدادهای اجتماعیسیاسی نیز کمک خواهد کرد.
خبرنگار: محمد ولایی
ارسال نظر شما