ایران؛ محور اتصال هند و سازمان همکاری شانگهای
اجلاس سازمان همکاری شانگهای در شرایطی به پایان رسید که حواشی آن و به ویژه دیدارهای انجام گرفته میان سران کشورهای عضو، بیش از خود اجلاس و حتی بیانیه پایانی آن نمود پیدا کرد.
اجلاس سازمان همکاری شانگهای در شرایطی به پایان رسید که حواشی آن و به ویژه دیدارهای انجام گرفته میان سران کشورهای عضو، بیش از خود اجلاس و حتی بیانیه پایانی آن نمود پیدا کرد. ملاقات میان آقای پزشکیان، رئیسجمهور ایران و نارندرا مودی، نخستوزیر هند یکی از همین دیدارها بود که با توجه به شرایط و مناقشات موجود در منطقه بازتاب وسیعی پیدا کرد. اما اینکه چرا دیدار و گفتوگوی رؤسای جمهور ایران و هند، آن هم در حاشیه یک اجلاس منطقهای، تا بدین حد در سطح بینالمللی و بهخصوص در داخل هند مورد توجه قرار میگیرد را میتوان به موقعیت و اهداف هند از مشارکت در سازمان همکاری شانگهای مرتبط دانست.
در توضیح این امر باید گفت ماهیت حضور و مشارکت هند در سازمان منطقهای شانگهای چندان آسان و خالی از دردسر نبوده است. نفوذ اقتصادی فوقالعاده چین رقیب و در واقع دشمن سنتی هند، ظرفیت بسیار بالای اثرگذاری سیاسی روسیه، حضور پاکستان در سازمان که بر پیچیدهتر شدن موقعیت هند در شانگهای اثرگذاری دارد و در نهایت نوع نگاه آمریکا به شانگهای در چارچوب سازمانی مخل نظم بینالمللی حاکم؛ همگی از مواردی هستند که مشارکت هند در این ساختار منطقهای را با دشواریها و ابهاماتی مواجه میکنند.
اما دهلینو با وجود همه این پیچیدگیها و دشواریها همچنان بر حضور فعال در شانگهای اصرار میورزد؛ چرا که به قول تحلیلگران هندی، آن را بستری برای ارتباط و دسترسی هر چه بیشتر به منطقه اوراسیا میبیند. در این راستا هند سه رکن کلیدی را برای چشمانداز همکاری خود با سازمان شانگهای مد نظر قرار داده است؛ «امنیت»، «اتصال» و «فرصت». در این میان نکته مهم و درخور تأمل اینکه از سخنرانی نخستوزیر هند در اجلاس شانگهای و همچنین حواشی مرتبط با ملاقات رهبران دو کشور در بیشکک، میتوان این گونه استنباط کرد که ایران در مرکز ثقل هر سه رکن کلیدی ارتباط دهلینو با سازمان شانگهای جای میگیرد.
الف) امنیت؛ در این حوزه نخستوزیر هند در اجلاس شانگهای و در نشست دوجانبه سران، نکاتی را مورد تأکید قرار میدهد که از منظر ایران هم ریشه ناآرامیها و شرایط اخیر منطقه تلقی میشود. مودی در نشست یادآوری میکند در دنیای به هم پیوسته کنونی دامنه ارتباطات امنیتی به طور قابل توجهی گسترش یافته و دقیقاً به همین دلیل است که یک بحران در غرب آسیا (اشاره به تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران) در این محدوده باقی نمانده و بر کل ساختار امنیت انرژی جهانی، تجارت دریایی و زنجیره تأمین اثرگذاری نشان میدهد. در این میان بدون شک جنوب جهانی بیشترین بار این پیامدها را متحمل میشود. بنابراین هند بر حل مناقشات و درگیریها تنها از طریق گفتوگو و دیپلماسی تأکید دارد و این همان موضع مشترکی بود که رهبران دو کشور در ملاقات دوجانبه بر آن پافشاری خاص داشتند. شاید به همین دلیل است که برخی تحلیلگران در داخل هند این ملاقات را دیداری فراتر و مهمتر از روابط دوجانبه ارزیابی کردند.
ب) اتصال؛ اتصال به منطقه اوراسیا و به طور خاص آسیای مرکزی را باید یکی از مهمترین اهداف هند از مشارکت در سازمان منطقهای شانگهای دانست. با این حال هند برای این اتصال با یک مشکل اساسی مواجه است؛ جغرافیای سیاسی. اختلافات و تنشها با پاکستان، اوضاع بیثبات افغانستان و اخیراً درگیریها در خلیج فارس، بیش از پیش هندیها را متقاعد کرده است که ایران میتواند بهترین و حتی تنها راه اتصال آنها به شانگهای و منطقه اوراسیا باشد. مودی در اجلاس شانگهای بر ایجاد اتصال قوی و قابل اعتماد هند با کشورهای عضو شانگهای تأکید کرده و در این راستا همه ابتکاراتی که بازارها را به هم متصل، تجارت را تسهیل و راههای جدیدی را برای رشد باز کند، مورد استقبال قرار میدهد. تحلیلگران و سیاستمداران هندی در داخل این کشور از جمله سپهبد سیدعطا حسنین از فرماندهان سابق ارتش و فرماندار کنونی بیهار، باور دارند که ایران و پروژههایی مانند چابهار و کریدور شمال- جنوب میتوانند در مرکز ثقل این اتصال قرار داشته باشند.
ج) فرصت؛ از منظر هندیها نشست شانگهای و شاید مؤثرتر از آن، نشستهای حاشیهای سران در بیشکک، فرصتی ارزشمند برای اتصال با اوراسیا در اختیار هند قرار میدهد. به تعبیر یکی از تحلیلگران هندی، حضور هند در شانگهای نشان داد هند در همان جایی است که باید باشد. دیدار مودی با رئیسجمهور ایران و تأکید نخست وزیر هند بر حفظ همکاری و ارتباط با ایران، با وجود دوران سختی که دو طرف تجربه کردهاند را در واقع باید بهرهگیری دهلینو از فرصتی دانست که نشست شانگهای برای آن فراهم کرده بود. در عین حال پافشاری نخستوزیر هند بر ضرورت پیگیری گفتوگوهای تمدنی و افزایش ارتباطات میان ملتهای منطقه را نیز باید از همین زاویه مورد سنجش قرار داد.
ارسال نظر شما